Αναγνωστικός απολογισμός 2024 (2)

 

Δώδεκα βιβλία ξένων συγγραφέων που διάβασα, κάποια για δεύτερη φορά, το 2024 και για διάφορους λόγους τα ξεχώρισα:
 
1. A.S. Byatt, Εμμονή
2. R.P. Warren, Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά
3. Φ. Ντοστογιέφσκι, Οι Δαιμονισμένοι
4. P. Auster, Μπάουμγκάρτνερ
5. Ρ. Κενώ, Η πτήση του Ίκαρου
6. Ρ. Κενώ, Η Ζαζί στο μετρό
7. Μπ. Βιάν, Και να καθαρίσουμε τους κακομούτσουνους
8. Μιχ. Μπουλκάκοφ, Καρδιά σκύλου
9. Virginie Despentes, Vernon Subutex
10. Μπ. Χράμπαλ, Τρυφερός βάρβαρος
11. Ίταλο Καλβίνο, Οι αόρατες πόλεις
12. Γκόρντον Χάντερ, Μεθυσμένο ημερολόγιο

Δημήτρης Φωτεινόπουλος

Αναγνωστικός απολογισμός 2024 (1)

 

Δεκατρία + 1 βιβλία ελλήνων και ελληνίδων συγγραφέων που διάβασα, κάποια δεύτερη φορά, το 2024 και ξεχώρισα για διάφορους λόγους:
 

1. Ν. Καζαντζάκης, Ο φτωχούλης του θεού
2. Αχιλ. Κυριακίδης, Το κερί του Καρτέσιου και άλλα διηγήματα
3. Κατερίνα Χανδρινού, Χωλ
4. Ούρσουλα Φωσκόλου, Το κήτος, Μικρά και μεγάλα πεζά
5. Χάρης Μεγαλυνός, Πενήντα
6. Χ. Βακαλόπουλος, Η γραμμή του ορίζοντος
7. Θαν. Βαλτινός, Επείγουσα ανάγκη ελέου
8. Δημ. Φύσσας, Ο Μέσκουλας αποσύρεται για να πεθάνει
9. Κωστής Γκιμοσούλης, Μια νύχτα με την κόκκινη
10. Ζυρ. Ζατέλη, Περσινή αρραβωνιαστικιά 
11. Ανδρ. Καρκαβίτσας, Ο ζητιάνος
12. Δημ. Αγγελής, Σκίτσα δρόμων κι έναστρης νύχτας
13. Χάρης Βλαβιανός, Αναγέννηση

14. Άρης Αλεξάνδρου, Το κιβώτιο

Δημήτρης Φωτεινόπουλος

                          

Virginia Woolf, Ένα δικό σου δωμάτιο (ή η ανάγκη του ιδιωτικού χώρου// Ερατώ)

 

Το «Ένα δικό σου δωμάτιο» (A Room of One’s Own) είναι ένα εκτεταμένο δοκίμιο, βασισμένο σε δύο διαλέξεις που έδωσε η Βιρτζίνια Γουλφ τον Οκτώβρη του 1928 στη σχολή Arts Society του κολεγίου Νιούμαν, και στην ODTAA του Γκίρτον και δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβρη του 1929.
 
Πραγματεύεται τη σχέση των γυναικών με τη λογοτεχνία, ιδίως με το μυθιστόρημα. Εξετάζει τους οικονομικούς, τους κοινωνικούς, τους μορφωτικούς όρους στη ζωή ορισμένων από τις πιο αντιπροσωπευτικές γυναικείες φωνές της αγγλικής γραμματείας και παρακολουθεί πώς αιώνες προκαταλήψεων και καταπιέσεων κάθε μορφής στραγγάλιζαν και τη δική τους δημιουργικότητα και όσων γυναικών καταπιάστηκαν με τη γραφή. Υποστηρίζει ότι η πνευματική ελευθερία και η συστηματική ενασχόληση των γυναικών με τη λογοτεχνία έχουν ως προϋποθέσεις την οικονομική άνεση και την ύπαρξη ενός δικού τους χώρου, ενός «δικού τους δωματίου» μέσα στο οποίο, ελεύθερες από ποικίλους περισπασμούς, θα στοχάζονται, θα ονειρεύονται και θα δημιουργούν.
 

Virginia Woolf, 1882-1941

Το βιβλίο αυτό συνιστά σταθμό στον αγώνα των γυναικών, και γιατί όχι, και των καλλιτεχνών εν γένει, για χειραφέτηση και διαμόρφωση αυτοδύναμης «προσωπικής» φωνής. Από τα πιο επιδραστικά του εικοστού αιώνα, από μία εξαίρετη συγγραφέα, από μια προικισμένη προσωπικότητα. 

Julio Florencio Cortázar, Το κουτσό (opera)

 

Το να μιλήσει κάποιος για την υπόθεση του «Κουτσό» είναι πολύ δύσκολο, ως αδύνατο. Κι αυτό γιατί το «Κουτσό» είναι μία από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις μυθιστορήματος που διαλύει κάθε κώδικα παραδοσιακής αφήγησης. Είναι ένα από τα μυθιστορήματα (αλλά είναι μυθιστόρημα;) που μαζί με μερικά άλλα συνιστούν τον κανόνα της μοντέρνας αφήγησης.

Πρωταγωνιστής είναι ο Οράσιο Ολιβέιρα, ένας Αργεντίνος διανοούμενος μποέμ, που ζει στο μεταπολεμικό Παρίσι και μονίμως αναζητά κάτι που του διαφεύγει, κάτι που δεν μπορεί να βρει. Τον απασχολεί η "χαώδης αταξία του κόσμου" αλλά και το χάος του μυαλού του... παλεύει με τον εαυτό του και με τους γύρω του. Περιπλανιέται στο Παρίσι, σε δρόμους, βουλεβάρτα, γέφυρες, καφέ, πλατείες, μόνος ή με τη Μάγα, τη σύντροφό του... βρίσκεται σε παρισινά διαμερίσματα και εμπλέκεται σε ατέρμονες συζητήσεις στη «Λέσχη του φιδιού». Κάποια στιγμή επιστρέφει στο Μπουένος Άιρες όπου προσπαθεί να επανασυνδεθεί με φίλους από τα παιδικά του χρόνια.
 
Το «Κουτσό» διαβάζεται με πολλούς τρόπους: είτε με την κανονική συμβατική σειρά, όπως συνήθισε να διαβάζει η ανθρωπότητα επί αιώνες είτε με αλλεπάλληλα πισωγυρίσματα, σα να κάνει κάποιος κουτσό. Ο ίδιος ο συγγραφέας δίνει παραπομπές και σχετικές οδηγίες στο τέλος κάθε κεφαλαίου. Στην πραγματικότητα δεν είναι ένα βιβλίο αλλά πολλά μαζί: υπάρχουν όλων των ειδών τα κείμενα, από ειδήσεις σε εφημερίδες, ποιήματα και αποσπάσματα άλλων συγγραφέων μέχρι παραληρηματικές αφηγήσεις διανοητικά διαταραγμένων ατόμων, τραγούδια και μελωδίες τζαζ.
 

Julio Cοrtazar, 1914-1984

Ένα βιβλίο δύσκολο, που προσωπικά το απόλαυσα γιατί με ρούφηξε όπως ο «Οδυσσέας» του Τζόις, τα κείμενα της Βιρτζίνια Γουλφ, «Η συνείδηση του Ζήνωνα» του Ίταλο Σβέβο, ο Σελίν και ο Προυστ. Ο Χούλιο Κορτάσαρ είναι ένας υπέροχος συγγραφέας. Εξαίρετος, γοητευτικός. Η μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη πρέπει να ήταν ένας πραγματικός άθλος.

 

Laszlo Krasznahorkai, Η μελαγχολία της αντίστασης (Πόλις)

 

Σε μια κωμόπολη της Ουγγαρίας, στη μέση του πουθενά, γκρίζα, παγωμένη και ξεχασμένη απ' όλους, πλανάται η απροσδιόριστη απειλή μιας επικείμενης καταστροφής που δεν κατονομάζεται. Θα μπορούσε να είναι οτιδήποτε. Το κακό αιωρείται μαζί με την ομίχλη πάνω από την κοινότητα ή έρπει ύπουλα στην παγωμένη γη ή εισχωρεί κάτω από τις χαραμάδες των πέτρινων ετοιμόρροπων σπιτιών και καταλαμβάνει τα μυαλά. Ένα τσίρκο που περνά μέσα από τους έρημους δρόμους της πόλης επικίνδυνα αργά και αναγγέλλει την επίδειξη μιας γιγάντιας φάλαινας και ενός Πρίγκιπα με τρία μάτια, επιτείνει τον φόβο των ανθρώπων.
 
Αυτοί προσπαθούν να ξορκίσουν το επερχόμενο κακό με ό,τι μπορούν, από τη μουσική μέχρι την καταφυγή στην απολυταρχία. Μια τεράστια γυναίκα, αποφασισμένη να διαλύσει τη νωθρότητα και την παρακμή των δειλών μικροαστών, αδίστακτη και ζωώδης, λειτουργεί ως μετωνυμία του φασισμού ενώ ένας αλλοπαρμένος και παρεξηγημένος νέος που περιπλανιέται στους ερημωμένους και γεμάτους σκουπίδια δρόμους είναι η μόνη αγαθή και ευγενική ψυχή μέσα στην αγριότητα. Κυριαρχεί η μοχθηρία, η κακία, η ίντριγκα, το χάος και το παράλογο. Οι άνθρωποι γίνονται έρμαια του φόβου και των οιωνών. Ο κόσμος του Λάσλο Κρασναχορκάι είναι σκοτεινός, απειλητικός, δυστοπικός. Θυμίζει μυθιστορήματα του Ισμαήλ Κανταρέ («Το παλάτι των Ονείρων» και τον «Ρημαγμένο Απρίλη»), του Κούντερα, του Σαραμάνγκο και βέβαια του Κάφκα και την «Πανούκλα» του Καμύ.

Laszlo Krasznahorkai, 1954

Λάσλο Κρασναχορκάι, Ούγγρος συγγραφέας, που τώρα τελευταία αρχίζει να γίνεται ευρέως γνωστός στο ελληνικό κοινό. «Η μελαγχολία της αντίστασης» είναι έξοχο μυθιστόρημα. Κάποιες σελίδες του συγκλονιστικές!

Δημήτρης Χατζής, Το διπλό βιβλίο (Καστανιώτης)

Άνθρωποι τσακισμένοι, συμβιβασμένοι με τη μοίρα τους, που δεν μπόρεσαν να την αλλάξουν παρά τις προσπάθειες και τους αγώνες τους, παραιτημένοι και ηττημένοι. Χτυπημένοι από τη φτώχεια, την ξενιτιά και τον πόλεμο -άνθρωποι χαμένοι στις μεγάλες πόλεις της μεταπολεμικής Γερμανίας ή της μίζερης εξαθλιωμένης ελληνικής επαρχίας. Άνθρωποι σωματικά και ψυχικά ράκη, λιωμένοι από τις νόρμες των γερμανικών εργοστασίων και από το απάνθρωπο οικονομικό σύστημα. Άνθρωποι χαμένοι στα όνειρά και στις ελπίδες τους, και κάποιοι χαμένοι στους εαυτούς τους -μερικοί χωρίς καν εαυτό -απάτριδες παρότι νοσταλγούν την πατρίδα, ανέστιοι και ανερμάτιστοι, τελικά ανύπαρκτοι.

Το «Διπλό βιβλίο» είναι ένα βιβλίο γεμάτο πίκρα, καημό, βάσανα. Τα πρόσωπά του είναι αντι-ήρωες που ο Δημήτρης Χατζής, όπως πάντα, τα αντιμετωπίζει με τη μεγαλύτερη φροντίδα, κατανόηση και τρυφερότητα. Από τα πιο σημαντικά βιβλία του συγγραφέα, μαζί με το «Τέλος της μικρής μας πόλης», βεβαίως.

 

James Joys, Ulysses (Κέδρος, Κάκτος)

 

Στις 16 Ιουνίου του 1904 ο Λεοπόλδος Μπλουμ, ένας μικροαστός συνηθισμένος άνθρωπος, ξεκινά την περιπλάνησή του στους δρόμους του Δουβλίνου. Αφού ετοιμάσει πρωινό στη συμβία του, τη Μόλλυ, παρίσταται στην κηδεία ενός φίλου του που πέθανε απροσδόκητα, επισκέπτεται ένα χαμάμ για να πάρει ένα χαλαρό λουτρό και αμέσως μετά γραφεία εφημερίδων όπου φυσούν όλοι οι άνεμοι, για να δώσει τη διαφημιστική παραγγελία που του εμπιστεύτηκε ένας πελάτης του. Στον δρόμο προσπαθεί να αποφεύγει δυσάρεστες συναντήσεις και καταφεύγει στην Εθνική Βιβλιοθήκη και το Εθνικό Μουσείο όπου ακούει συζητήσεις ακαδημαϊκών αναφορικά με την αγγλική λογοτεχνία. Κατά το απόγευμα χώνεται στο εστιατόριο ενός ξενοδοχείου για να γευματίσει, και πιο μετά σε μία pub ακούει το όμορφο τραγούδι των δύο γυναικών που σερβίρουν. Μετά μπαίνει σε ένα μπαρ όπου ακούει τα εθνικιστικά και αντισημιτικά κηρύγματα ενός επιθετικού Ιρλανδού, κάνει έναν ευχάριστο περίπατο στην παραλία, εκεί όπου ένα νεαρό κορίτσι τον προκαλεί ερωτικά και αυνανίζεται, επισκέπτεται ένα μαιευτήριο όπου νεαροί γιατροί μιλούν για τη γέννηση και έπειτα ένα πορνείο όπου βιώνει κάθε είδους ερωτική φαντασίωση. Στην περιπλάνησή του συναντά δύο φορές τον νεαρό διανοούμενο Στήβεν Δαίδαλο απέναντι στον οποίο αισθάνεται ήδη πατρικά αισθήματα, συζητά με αυτόν για όλα τα υπαρξιακά ζητήματα που απασχολούν τον άνθρωπο μέσα σε ένα πανδοχείο αμαξάδων και σχεδιάζει την επιστροφή του στον συζυγικό οίκο και στη συζυγική κλίνη, από την οποία μόλις πριν λίγο είχε αποχωρήσει ο εραστής της γυναίκας του. Εκεί, στη συζυγική κλίνη, αποκοιμιέται σε στάση εμβρύου, στο βαθούλωμα που άφησε στο στρώμα ο εραστής της Μόλλυ, την ίδια στιγμή που εκείνη είναι ξύπνια, παραδομένη στις σκέψεις και στις ονειροπολήσεις της ... Το τελευταίο κεφάλαιο, ο εσωτερικός μονόλογος της Μόλλυ, έχει μόνο μία (1) τελεία, την τελική, και είναι κ α τ α π λ η κ τ ι κ ό. Σ' αυτό η «ροή συνείδησης» απογειώνεται.

Όλα αυτά και πολλά άλλα στη διάρκεια μίας ημέρας, της 16ης Ιουνίου -δανείζεται και λίγο χρόνο κι από την επόμενη, τη 17η, στον "Οδυσσέα", ένα από τα πιο επιδραστικά βιβλία, περίπου 800 σελίδων (ή και περισσότερων ... ) του 20ου αιώνα. Ένα έργο ακατάτακτο, βρόμικο, άσεμνο, προκλητικό. Ένα βιβλίο που κυνηγήθηκε, απαγορεύτηκε, απορρίφθηκε αλλά είναι η επιτομή της μοντερνιστικής γραφής. Ένας συγγραφικός άθλος που δοκιμάζει τις αντοχές μας, ημών των αναγνωστών, και μας ανταμείβει για την υπομονή μας. Ένα αριστούργημα. 

Την πρώτη φορά που το διάβασα, με συνεπήρε. Τη δεύτερη φορά είχα δίπλα μου και το βοήθημα του Άρη Μαραγκόπουλου, ένα -manual για το πώς διαβάζεται ο «Οδυσσέας». Τότε το απόλαυσα.