Ο Νικολάι Ρουμπάσοφ, κεντρικό πρόσωπο του
μυθιστορήματος Το μηδέν και το άπειρον είναι
ένας παλιός μπολσεβίκος, ένας από εκείνους που πίστεψαν στην επανάσταση και
αγωνίστηκαν για την επικράτησή της. Κάποια χρόνια μετά το ξέσπασμα επανάστασης
και καθώς η «παλαιά φρουρά» αποδεκατίζεται, συλλαμβάνεται από το καθεστώς που
βοήθησε να οικοδομηθεί φυλακίζεται και εξοντώνεται. Το Κόμμα, στο οποίο
παραμένει πιστός, τον υποπτεύεται για αντικομματική συμπεριφορά και για
αντεπαναστατική δράση. Έτσι φυλακίζεται και ανακρίνεται, αρχικά από έναν
ανακριτή με τον οποίο τον συνδέουν κοινοί αγώνες κατά τα πρώτα χρόνια της
επανάστασης και στη συνέχεια, όταν και αυτός ο παλιός του σύντροφος
συλλαμβάνεται και εκτελείται, από τον βοηθό του.
 |
| Arthur Koestler, 109-1983 |
 |
| Οι δίκες της Μόσχας, 1931-1938 |
Ο Ρουμπάσοφ, ως μπολσεβίκος επαναστάτης,
είχε υποβληθεί σε θυσίες, είχε υποστεί διώξεις, φυλακίσεις, βασανιστήρια από
τις δυνάμεις που ήθελαν την καταστολή της επανάστασης αλλά, αργότερα ως
υψηλόβαθμο κομματικό στέλεχος, είχε οδηγήσει με τις αποφάσεις του ή με την
αδράνειά του στον θάνατο πολλούς άλλους συντρόφους, ακόμα και τη γυναίκα με την
οποία συνδεόταν ερωτικά, έστω και ελάχιστα. Πάνω από οτιδήποτε άλλο έθετε την
κομματική πειθαρχία και τη συμμόρφωση στις αρχές της επανάστασης. Όταν οι
συσχετισμοί στο Κόμμα αλλάζουν, πέφτει και ο ίδιος θύμα αυτής της λογικής. Η
λογική που το Κόμμα ενστερνίζεται είναι ότι το άτομο δεν έχει, δεν δικαιούται
να έχει, δική του αυτόνομη πορεία. Είναι ολοκληρωτικά δοσμένο στην υπηρεσία του
ανώτερου σκοπού. Με άλλα λόγια το άτομο είναι το «μηδέν»· το Κόμμα, ο σκοπός, η
διαρκής επανάσταση, η Ιστορία, οι μάζες είναι το «άπειρο».
Ο Ρουμπάσοφ φτάνει σε αυτόν τον προβληματισμό και αρχίζει να κλονίζεται για την ορθότητα των αντιλήψεων που έως τότε πιστά είχε υπηρετήσει όταν συνειδητοποιεί ότι το Κόμμα στρέφεται εναντίον του, όπως είχε στραφεί και εναντίον ολόκληρης της παλαιάς φρουράς των μπολσεβίκων (από τις αποκαθηλωμένες φωτογραφίες εκείνων των παλιών μπολσεβίκων στα κομματικά γραφεία δεν μένει παρά μόνο το μπάλωμα στους τοίχους!). Στο τέλος ο παλιός μπολσεβίκος εκτελείται στο κελί των εκτελέσεων αφού προηγουμένως σε δημόσια δίκη είχε αποδεχτεί τα πάντα, ιδίως ό,τι δεν είχε διαπράξει. Το ηθικό βάρος του τέλους δεν προέρχεται από την αθωότητά του –αθώος δεν ήταν, εννοείται- αλλά από την επίγνωσή των όσων έγιναν και των όσων υπηρέτησε πολιτικά, ιδεολογικά και φιλοσοφικά. Ο Ρουμπάσοφ ήταν θύμα των ίδιων των πρακτικών που εφάρμοσε όπως και πολλοί άλλοι μπολσεβίκοι εκείνης της πρώτης περιόδου.
Το έργο είναι εμπνευσμένο από τις (τέσσερις) Δίκες της Μόσχας (1936-1938) κατά τις οποίες πολλοί παλιοί μπολσεβίκοι, κάποιοι εκ των οποίων και μέλη του πολιτικού γραφείου, κατηγορήθηκαν και εξοντώθηκαν από την κομματική γραφειοκρατία που είχε επιβάλει ο Ιωσήφ Στάλιν. Τα κατηγορητήρια αφορούσαν αντεπαναστατική και αντιπολιτευτική δράση.
 |
| Οι δίκες της Μόσχας, 1931-1938 |
Το βιβλίο Το μηδέν και το άπειρο (Darkness
at Noon), είναι ένα πολιτικό και φιλοσοφικό μυθιστόρημα που εξετάζει πώς
μια επανάσταση μπορεί να μετατραπεί σε ολοκληρωτικό καθεστώς. Μου θύμισε καθώς
το διάβαζα το μυθιστόρημα του Λεονάρδο Παδούρα, Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά και είναι και αυτό εξίσου
συναρπαστικό. Ο συγγραφέας του, Εβραίος ουγγρικής καταγωγής, μέλος του κομμουνιστικού κόμματος Γερμανίας έως το 1931, εξέδωσε αυτό το σπουδαίο βιβλίο το 1940 στην Αγγλία όπου είχε εγκατασταθεί με τη σύζυγό του.
df
