Το 2011, έναν χρόνο μετά από τη βράβευσή του με το νόμπελ λογοτεχνίας, ο
Περουβιανός συγγραφέας Μάριο Βάργκας Λιόσα καταπιάστηκε με τη ζωή και τη δράση
του Ιρλανδού διπλωμάτη ακτιβιστή και διανοουμένου, Ρότζερ Κέισμεντ, γράφοντας
τη μυθιστορηματική βιογραφία, «Το όνειρο του Κέλτη».
Η αφήγηση ξεκινά με τον Ρότζερ Κέισμεντ έγκλειστο σε αγγλική φυλακή, καταδικασμένο σε θάνατο επί κατασκοπεία και εσχάτη προδοσία, να περιμένει, χωρίς πολλές ελπίδες, την έκβαση μιας ακόμα αίτησης για απονομή χάριτος από το Στέμμα. Κατά τη διάρκεια των ημερών της αναμονής, προχωρεί σε μια ανασκόπηση της ζωής του, των παιδικών και εφηβικών του χρόνων και, κυρίως, της δράσης του ως διπλωμάτης του αγγλικού κράτους αλλά και ως εθνικιστής επαναστάτης και ως διανοούμενος.
Ο Ρότζερ Κέισμεντ γεννήθηκε το 1864 στην Ιρλανδία από προτεστάντη πατέρα, ο οποίος ως στρατιωτικός είχε υπηρετήσει την αγγλική αυτοκρατορία, και από καθολική μητέρα. Εγκατέλειψε γρήγορα το σχολείο, εργάστηκε για ένα διάστημα σε μια ναυτιλιακή εταιρία στο Λίβερπουλ ως βοηθός λογιστής κοντά σε θείους του και είκοσι χρονών βρέθηκε στο Κονγκό ως μέλος αποστολής θέλοντας να συμβάλλει στην «ανάπτυξη» και στον εκπολιτισμό των ιθαγενών μέσω του εμπορίου. Εκεί έρχεται αμέσως σε επαφή με τη στυγνή πολιτική της αποικιοκρατίας. Βλέπει έργα κατασκευασμένα με την καταναγκαστική εργασία των ιθαγενών τους οποίους οι Βέλγοι αποικιοκράτες χρησιμοποιούν ως σκλάβους. Εκεί, στο βελγικό Κονγκό, ο Κέισμεντ βλέπει το δήθεν ανθρωπιστικό όραμα του βασιλιά Λεοπόλδου Β’ και των απεσταλμένων του. Βλέπει την εξολόθρευση ολόκληρων φυλών, χιλιάδων ιθαγενών από τις κακουχίες, από της ασθένειες, από την έλλειψη τροφής αλλά, κυρίως από την ακραία βία των Ευρωπαίων εκπολιτιστών, από μισθοφόρους, από παραστρατιωτικούς και από αδίστακτους εμπόρους καουτσούκ.
Ρότζερ Κέισμεντ, 1.9.1864-3.8.1916
Αφού παρέμεινε για πολλά χρόνια στα βάθη της ζούγκλας, αρρώστησε από τροπικές ασθένειες και δεινοπάθησε μαζί με τους ιθαγενείς, το 1904 ως πρόξενος της Αγγλίας, συνέταξε την έκθεσή Casement Report, αποκαλύπτοντας τις φρικαλεότητες του Λεοπόλδου Β΄ για να βοηθήσει την αγγλική κυβέρνηση να αποκτήσει καλύτερη εικόνα για την κατάσταση. Αυτή η έκθεση είχε έντονη απήχηση και συνέβαλε στην αλλαγή της στάσης της αγγλικής κυβέρνησης απέναντι στο Βέλγιο. Είχε, όμως, απήχηση και στην κοινή γνώμη της Αγγλίας και έξω από αυτήν και κατέστησε τον ίδιο τον Κέισμαν ένα αξιοσέβαστο πρόσωπο διεθνώς.
Την ίδια κατάσταση συνάντησε και στην περιοχή του Αμαζονίου, στο Περού όπου βρέθηκε το 1910 ως διπλωμάτης: είδε και εκεί παρόμοιες θηριωδίες και τη βάναυση εκμετάλλευση των αυτοχθόνων φυλών στην περιοχή Πουτουμάγιο, περιοχή που και αυτή ειδικευόταν στη συλλογή καουτσούκ. Κατήγγειλε τη βία των εταιρειών που εκμεταλλεύονταν την περιοχή και εξόντωναν τους κατοίκους και κατόρθωσε να τους οδηγήσει στη δικαιοσύνη. Ενώ οι υπεύθυνοι τιμωρήθηκαν για τη δράση τους, ο ίδιος νιώθει καταρρέει ψυχικά, ότι οδηγείται στα όρια της παραφροσύνης. Ταυτοχρόνως αποκτά και πλήθος εχθρών, εντός και εκτός Βραζιλίας. Για την ανθρωπιστική του δράση το 1911 έλαβε τον τίτλο του ιππότη από τη βρετανικό Στέμμα.
Ωστόσο η εμπειρία του σε αυτά τα δύο σημεία του κόσμου, τα τόσο
απομακρυσμένα αλλά και τόσο όμοια, τον έκανε να συνειδητοποιήσει ότι ανάλογη
εκμετάλλευση υφίσταται και η πατρίδα του από τους Άγγλους αποικιοκράτες. Επιστρέφοντας
στην Ευρώπη και έχοντας συνταξιοδοτηθεί λόγω των σοβαρών προβλημάτων υγείας που
αντιμετώπιζε, έρχεται σε επαφή με Ιρλανδούς πολιτικούς και διανοουμένους και
μυείται στον ιρλανδικό μυστικισμό, στην ιστορία της χώρας του και στις
παραδόσεις της. Στρατεύεται ολοκληρωτικά στον ιρλανδικό εθνικισμό και
αφιερώνεται στον αγώνα για την ανεξαρτησία της Ιρλανδίας. Συμμετέχει σε λέσχες,
γράφει και εκφωνεί λόγους στρατολογεί κόσμο. Καταγγέλλει τον ιμπεριαλισμό και
αποστρέφεται την αποικιοκρατία. Μεσούντος του πολέμου, έρχεται σε επαφή με τους
Γερμανούς, ελπίζοντας στη βοήθειά τους για να ξεκινήσει η εξέγερση. Πετυχαίνει,
ύστερα από κοπιώδεις επαφές με τη γερμανική κυβέρνηση, την έγκριση μεγάλης
ποσότητας όπλων που όμως δεν φτάνει ποτέ στον προορισμό της. Προσπαθεί να
στρατολογήσει εθελοντές από τις τάξεις των Ιρλανδών αιχμαλώτων που βρίσκονται
σε γερμανικά στρατόπεδα, χωρίς μεγάλη επιτυχία. Εξακολουθεί να ελπίζει σε νέα βοήθεια
από τη Γερμανία, που όμως δεν έρχεται ποτέ. Για τη Γερμανία το ιρλανδικό ζήτημα
είναι ήσσονος σημασίας. Έτσι η εξέγερση του Πάσχα του 1916, τελικώς
καταπνίγεται.
Ο Κέισμεντ συνελήφθη από τους Άγγλους κατά την αποβίβασή του σε ιρλανδικές
ακτές από γερμανικό υποβρύχιο, και απαγχονίστηκε το 1916. Αμέσως μετά, οι
αγγλικές μυστικές υπηρεσίες έδωσαν στη δημοσιότητα αποσπάσματα των ημερολογίων
του στα οποία ο Κέισμεντ αφηγείται τους ομοφυλοφιλικούς του έρωτες με μεγάλη
ακρίβεια, επιδιώκοντας έναν δεύτερο θάνατο.
Mario Vargas Llosa, 28.3.1936-13.4.2025
Το βιβλίο του Λιόσα θυμίζει έντονα ένα άλλο, παρόμοιου θέματος, το
αριστούργημα του Κόνραντ «Η καρδιά του σκότους». Είναι συναρπαστικό αλλά, κατά τη
γνώμη μου, δεν είναι από τα καλύτερά του. Όμως είναι πολύ χρήσιμο και
εξαιρετικά ενδιαφέρον για να γνωρίσει ο αναγνώστης αυτήν την πολυσχιδή και
αντιφατική προσωπικότητα, τον πραγματιστή, ακριβοδίκαιο, αλλά και ιδεαλιστή και
φλογερό πατριώτη. Και, ασφαλώς, για να συνειδητοποιήσει πως το οικοδόμημα της
Ευρώπης που όλοι θαυμάζουμε έχει χτιστεί και πάνω στην ακραία βία, στην
εκμετάλλευση της αποικιοκρατίας, στα απάνθρωπα βασανιστήρια, στην εξόντωση
λαών, πολιτισμών και θρησκειών, στην υποκρισία, στις ωμότητες, κοντολογίς, έχει
εδραιωθεί και πάνω στο αίμα, πάνω σε ποταμούς αίματος για την ακρίβεια.
df
