Stephane Carlier, Η Κλάρα διαβάζει Προυστ (Ίκαρος)

 Όλη τη νύχτα ονειρευόταν ένα κουδούνι κρεμασμένο στην πόρτα ενός κήπου, 
το θρόισμα ενός φορέματος από μουσελίνα σε μια σκάλα, 
καμπάνες που χτυπούν μέσα στη νυχτερινή σιγαλιά…

Η Κλάρα ζει σε μια κωμόπολη της γαλλικής επαρχίας. Είναι νέα και όμορφη όμως συνειδητοποιεί πως η ζωή της έχει οδηγηθεί σε τέλμα. Η καθημερινότητά της περιορίζεται στο παλιομοδίτικο κομμωτήριο στο οποίο εργάζεται, σε με μια μεσόκοπη αφεντικίνα που δεν περιμένει τίποτα από τη ζωή, σε μια στρυφνή και αδέξια συνάδελφο, σ’ έναν εκκεντρικό κομμωτή, εξωτερικό συνεργάτη της επιχείρησης, στο αγόρι της, που είναι εκθαμβωτικά σέξι αλλά με το οποίο η ερωτική ατμόσφαιρα έχει εξατμιστεί, σε μια ιδιοκτήτρια καφέ που έχει τάσεις αυτοκτονίας και σε μια δύστροπη γάτα που απεχθάνεται τα χάδια. Τον μικρόκοσμό της συμπληρώνουν οι πελάτισσες του κομμωτηρίου, προχωρημένης ηλικίας οι περισσότερες, ένας οδηγός σχολικού που έκανε αλλαγή φύλου και ζητά μόνο αυτήν για να την περιποιηθεί, η αδελφή της με την οποία συναντιέται αραιά και πού και οι γονείς της που με κάθε ευκαιρία ενθαρρύνουν τη μονιμοποίηση της σχέσης της. Η ζωή της κυλά στους αργούς ρυθμούς του κομμωτηρίου με τις γηραιές κυρίες και τη νοσταλγική μουσική που παίζει ασταμάτητα από το ραδιόφωνο, στις μετακινήσεις της με το λεωφορείο, στις μικρές αναποδιές της δουλειάς της και στο ερωτικό αδιέξοδο με τον κούκλο. Ώσπου μια μέρα ένας μυστηριώδης πελάτης, από τους λόγους άνδρες που επισκέπτονται το κομμωτήριο, ξεχνάει (ή αφήνει;) τον πρώτο τόμο από το μυθιστόρημα  του Μαρσέλ Προυστ, Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, με τον τίτλο Από τη μεριά του Σουάν. Η Κλάρα ασυναίσθητα το κρατάει σε ένα συρτάρι, ίσως και γιατί θα ήθελε να ξαναδεί τον πελάτη που άσκησε πάνω της κάποια έλξη και το ίδιο ασυναίσθητα κάποια μέρα το πιάνει στα χέρια της και αρχίζει να το ξεφυλλίζει.
 

Στην αρχή δυσκολεύεται, όπως είναι λογικό, αλλά δεν εγκαταλείπει την ανάγνωση. Όσο προχωρεί και όσο εξοικειώνεται με τη γραφή του Προυστ, όσο περισσότερο γνωρίζεται με την κοινωνία και τα ήθη της εποχής, με τα πρόσωπα του αχανούς αυτού έργου, τα ονόματά τους, τις ιδιότητές τους, τους χαρακτήρες τους, την εξέλιξη του βίου του καθενός και τις περιπέτειές τους, τόσο περισσότερο γοητεύεται. Την συνεπαίρνει η μουσικότητα των ατελείωτων φράσεων, οι λεπτομερείς περιγραφές, το εύρημα καθαυτό της αναβίωσης ενός ολόκληρου βίου μέσα από τις δυνατότητες της λογοτεχνίας. Μετά από τον πρώτο τόμο,  Από την πλευρά του Σουάν, αγοράζει από το τοπικό βιβλιοπωλείο και τους άλλους, Από την πλευρά των Γκερμάν, Στον ίσκιο των ανθισμένων κοριτσιών, Σόδομα και Γόμορα κ.ο.κ. Από ένα σημείο και μετά, όταν έχει πλήρως εξοικειωθεί με τον κόσμο και με τη γραφή του Προυστ, πειραματίζεται και στον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να διαβάζει αποσπάσματα αυτού του έργου μπροστά σε κοινό. Έτσι, η ανάγνωση του Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, αυτό, δηλαδή, που ξεκίνησε από απλή περιέργεια και ως δοκιμασία αυτοεπιβεβαίωσης, με ελάχιστες, πάντως, πιθανότητες συνέχειας και ολοκλήρωσης, εξελίσσεται για την Κλάρα σε ένα πανέμορφο ταξίδι ανακάλυψης, αυτοανάλυσης, διερεύνησης νέων δυνατοτήτων, χαλάρωσης (είναι η γιόγκα μου, λέει συχνά), αυτοσυνειδησίας και επαναπροσανατολισμού ολόκληρης της μέχρι τότε ζωής της.
 

Το βιβλίο «Η Κλάρα διαβάζει Προυστ» του Stephane Carlier είναι μια τρυφερή ιστορία που παρακινεί τον αναγνώστη να διαβάσει Προυστ (που είναι πραγματικά μεγάλος συγγραφέας), αλλά και να ξαναδεί τις επιλογές του, να κάνει τις δικές του αναθεωρήσεις και επαναπροσδιορισμούς και –γιατί όχι- να απορρίψει ό,τι έως πρόσφατα θεωρούσε σταθερό και αδιαπραγμάτευτο. Ένα βιβλίο που κάλλιστα θα μπορούσε να γίνει μια όμορφη ρομαντική feelgood ταινία, ένα βιβλίο που διαβάζεται μέσα σε λίγες ώρες και που όταν τελειώσει σου αφήνει ένα χαμόγελο και μια γλύκα και σε κάνει να θέλεις αμέσως να το ξαναδιαβάσεις. Την ίδια στιγμή.  

Claude Monet, Water lillies, 1914-1917

Jean Michel Guenassia, Η λέσχη των αθεράπευτα αισιόδοξων (Πόλις)

 

Η διαφορά ανάμεσα σ΄εμάς και τους άλλους είναι ότι αυτοί είναι ζωντανοί ενώ εμείς επιζώντες. Όταν έχεις επιζήσει δεν πρέπει να παραπονιέσαι για την τύχη σου. Είναι ύβρις για όσους έμειναν πίσω… 

Η λέσχη των αθεράπευτα αισιόδοξων είναι στην πραγματικότητα μια λέσχη σκακιστών, ένας χώρος στο πίσω μέρος ενός μπιστρό, του «Balto», κάπου σε μια συνοικία στο Παρίσι του 1959. Στον χώρο αυτό συγκεντρώνονται άνθρωποι που εγκατέλειψαν τις χώρες τους στην ανατολική Ευρώπη και βρήκαν καταφύγιο στη Γαλλία. Είναι άνθρωποι που κουβαλούν ο καθένας και μια πονεμένη ιστορία, ένα βαρύ παρελθόν για το οποίο δεν θέλουν να μιλούν ή μιλούν ελάχιστα, απορροφημένοι από τον αγώνα της επιβίωσης και την προσπάθεια να δικαιολογήσουν τις επιλογές τους. Κάποιοι αρνήθηκαν υψηλές θέσεις και αξιώματα, κάποιων η ζωή κινδύνευε και αναγκάστηκαν να εκπατριστούν, κάποιοι έπεσαν στη δυσμένεια των αρχών, κάποιοι δραπέτευσαν στη Δύση και κατέληξαν στη Γαλλία για να ζήσουν πιο ελεύθεροι και εκεί αναζήτησαν πολιτικό άσυλο. Είναι ο Ιγκόρ, ένας γιατρός που προσπαθεί εναγωνίως να πετύχει την αναγνώριση του πτυχίου του για να μπορέσει επιτέλους να ασκήσει το επάγγελμά του, ο Λεονίντ, πρώην σοβιετικός πιλότος που ανδραγάθησε στον πόλεμο και παρασημοφορήθηκε από τον ίδιο τον Στάλιν, δύο Ούγγροι ηθοποιοί που είναι ζευγάρι, ο Σάσα, ένας ύποπτος φωτογράφος που όλοι τον αντιπαθούν, ο Βιρζίλ ένας Ρουμάνος, ο Βλάντιμιρ, που συγγράφει αιωνίως ένα έργο διπλωματικής ιστορίας, ο Πάβελ από την Πολωνία, ο Γρηγόρης, Έλληνας που έφυγε για να σωθεί από τις διώξεις του μετεμφυλιακού καθεστώτος και άλλοι πολλοί. Κουβαλούν τον φόβο και την καχυποψία, θέλουν να περνούν απαρατήρητοι, ζουν στο περιθώριο, όσο το δυνατόν πιο διακριτικά στη σιωπή και στους ψιθύρους. Όλους αυτούς τους άνδρες τους συνδέει ο πόνος του εκπατρισμού, της αποκοπής από τις οικογένειές τους, ο ξεριζωμός, η αγάπη για την ανάγνωση και για το σκάκι. Εκεί, στο πίσω μέρος του μπιστρό «Balto», στη λέσχη των αισιόδοξων, βρίσκουν ένα μέρος για να περνούν τις ώρες τους, παρέα με τη μελαγχολία τους και τις αναμνήσεις τους, αλλά και για να ξεχαστούν ανταλλάσσοντας νέα, διαβάζοντας εφημερίδες, παίζοντας σκάκι, καυγαδίζοντας και πίνοντας. Όταν πίνουν (και πίνουν πολύ!), γίνονται όλοι μια κεφάτη παρέα, μια παρέα ανδρών που δεν παίρνουν τίποτα στα σοβαρά, που γελούν με τα πάντα και πρώτα με τους εαυτούς τους. Και παραμένουν αθεράπευτα αισιόδοξοι γιατί έχουν σωθεί από πολλά και έχουν επιζήσει. Στη λέσχη αυτή όμως σύχναζαν και εκπρόσωποι της γαλλικής διανόησης, ο Σαρτρ, που έβρισκε έναν χώρο για να γράψει και για να καπνίσει και ο Ζοζέφ Κέσελ, που όποτε μπορούσε βοηθούσε οικονομικά αλλά και μυστικοί αστυνομικοί, γενικά ακίνδυνοι και κάποτε υποστηρικτικοί.
 

Με αυτήν την παρέα έρχεται σε επαφή ο αφηγητής της ιστορίας, ο Μισέλ Μαρινί, που εκείνη την περίοδο βρίσκεται στα πρώτα χρόνια της εφηβείας και που εκτός των άλλων έχει και τα δικά του προβλήματα, οικογενειακά και εκπαιδευτικά. Η περιέργεια τον σπρώχνει να περάσει στον πίσω χώρο του μπιστρό και εκεί σιγά σιγά κερδίζει την εμπιστοσύνη των ανθρώπων του. Παρακολουθεί τις σκακιστικές παρτίδες, κερδίζει τη συμπάθειά τους και δένεται όλο και πιο πολύ μαζί τους. Στα δύσκολα (και έχει πολλά κι αυτός, άλλου τύπου βέβαια) τρέχει σ’ αυτούς και ζητά συμβουλές. Κι εκείνοι τον αγαπούν και τους τις παρέχουν με τον τρόπο τους. Λίγο λίγο μαθαίνει στοιχεία από το παρελθόν τους, όταν θέλουν να του ανοιχτούν. Ρίχνεται με τα μούτρα στην ανάγνωση βιβλίων, ασχολείται με τη φωτογραφία, βελτιώνεται στο σκάκι, κάνει τις πρώτες του συγγραφικές απόπειρες. Μέσα από την αφήγηση του Μισέλ Μαρινί μαθαίνουμε εμείς οι αναγνώστες της Λέσχης των αθεράπευτα αισιόδοξων τις ιστορίες των ανθρώπων αυτών· ιστορίες πόνου, τραύματος, οδύνης.
 
Στην ουσία το βιβλίο αυτό είναι η αναπαράσταση μιας εποχής και ταυτόχρονα το χρονικό μιας ενηλικίωσης. Μας μεταφέρει στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, στα πρώτα χρόνια του «Ψυχρού πολέμου», στη Γαλλία που προσπαθεί να καταστείλει την επανάσταση στην Αλγερία, στο Παρίσι του ροκ εν ρολ, των δισκάδικων και της ατμόσφαιρας που προετοιμάζει τον Μάη. Μεταφερόμαστε όμως, μέσα από τις σπαρακτικές αφηγήσεις των πρωταγωνιστών και στη σκοτεινή περίοδο του σταλινισμού, των απαγωγών αντιφρονούντων, των στημένων κατηγοριών, των εξαφανισμένων ποιητών (πόσο συγκινητικό το συγκεκριμένο κομμάτι της διήγησης του Σάσα! από τα πιο δυνατά, κατά τη γνώμη μου, του βιβλίου!). Ο αφηγητής μεγαλώνει, ωριμάζει μέσα από τις ιστορίες που ακούει, όπως και μέσα από τα δικά του βιώματα, τα αναγνώσματά του, το σκάκι, τα οικογενειακά δράματα, τους πρώτους έρωτες, τις πρώτες συγγραφικές απόπειρες, την αμφισβήτηση.
 
Ένα βιβλίο γλυκόπικρο, κυρίως μελαγχολικό και, κάπου κάπου, εύθυμο· ένα βιβλίο που αποφεύγει τον εύκολο διδακτισμό αλλά μας παροτρύνει να σκεφτούμε πάνω στα σημαντικά στη ζωή: την ίδια τη ζωή ως γεγονός και ως παρόν, τα ιδανικά που χάνονται ή που προδίδονται, στη φιλία και στην αλληλεγγύη, στη δύναμη της λογοτεχνίας και της γραφής, εν τέλει. Ήταν το πρώτο βιβλίο του Jean Michel Guenassia που διάβασα και, ομολογώ, με κέρδισε ολοκληρωτικά. Με επιδέξια σύνθεση, αδιάκοπο ρυθμό, κινηματογραφική γραφή, κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Καθόλου αποτρεπτικά δεν θα πρέπει να λειτουργήσουν οι πολλές του σελίδες. Συγκινητικό, βαθιά ανθρώπινο. Πραγματικά, σπουδαίο.   
 

Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, Ο κροκόδειλος (Γκοβόστης)

 

Όσο πιο κούφιο είναι ένα ανθρώπινο κεφάλι

τόσο πιο λίγο επιθυμεί να γεμίσει... 

Ένας κυβερνητικός υπάλληλος, γελοίος και ημιμαθής, ο Ιβάν Ματβέγεβτις , που θεωρεί τον εαυτό του αδικημένη ιδιοφυία, πριν  αναχωρήσει από την Πετρούπολη για ταξίδι διακοπών στην Ευρώπη, επισκέπτεται μαζί με τη γοητευτική και φιλάρεσκη σύζυγό του και έναν στενό του φίλο και συνάδελφο, το εμπορικό κέντρο του Περίδρομου, έναν αχανή και πολυτελή πολυχώρο αναψυχής και αγορών στον οποίο εκτός των άλλων στεγάζεται και ένας μικρός ζωολογικός κήπος. Ενώ η σύζυγός του, η Γελένα Ιβάνοβνα, περιεργάζεται κάποιους πιθήκους, εκείνος αρχίζει να ενοχλεί έναν κροκόδειλο που ανήκει στον Γερμανό Julius Gebhardt.  Τότε ο κροκόδειλος τον καταβροχθίζει, τον κάνει μια χαψιά. Ο Ιβάν Ματβέγεβιτς χάνεται στο εσωτερικό του ζώου αλλά παραμένει ζωντανός. Μέσα στον κενό χώρο του εσωτερικού του κροκόδειλου  διατηρεί την αρτιμέλειά του, τις αισθήσεις του και τη διαύγειά του. Όταν ο συνάδελφος του το απόγευμα της ίδιας μέρας τον επισκέπτεται στον Περίδρομο, του αποκαλύπτει πώς σχεδιάζει να εκμεταλλευτεί την αφύσικη κατάσταση στην οποία βρέθηκε. Σκοπεύει  να αποδείξει σε όλους όσοι τον αμφισβητούσαν την αξία του, να δώσει αποστομωτικές απαντήσεις, να αποδείξει, εν ολίγοις, την ιδιοφυία του και να γίνει διάσημος. Σκοπεύει να παρουσιάσει καινοτόμες οικονομικές θεωρίες για την αύξηση του κεφαλαίου και τη δημιουργία αστικής τάξης στη Ρωσία, να αναφερθεί σε μείζονα ζητήματα πολιτικής, ηθικής, αισθητικής και ποίησης, να εισηγηθεί ακόμα και την εφαρμογή πρωτότυπων κοινωνικών συστημάτων. Κι όλα αυτά με διαλέξεις που θα δίνει στο κοινό μέσα από την κοιλιά του ζώου. Οι φιλοδοξίες του δεν έχουν όριο: θα συναρπάζει, θα γοητεύει, θα σαγηνεύει. Σκοπεύει να κάνει το ίδιο διάσημη και τη χαζή γυναίκα του…Το μόνο που φαίνεται να τον απασχολεί είναι η μεταχείριση που φοβάται ότι θα του επιφυλάξει ο ανυπόληπτος τύπος της πόλης του.
 
Τη συγκεκριμένη νουβέλα, άγνωστη γενικά στο ευρύ κοινό,  ο Φιόντορ Ντοστογιέβσκι τη δημοσίευσε στο δεύτερο τεύχος του βραχύβιου περιοδικού «Εποχή» που διηύθυνε ο ίδιος με τον αδελφό του, Μιχαήλ, το 1865 υπό τον τίτλο Αφήγησις παράξενος ή περίδρομος στον Περίδρομο· ή η αληθινή ιστορία ενός όλως αξιοσέβαστου σε ηλικία και εμφάνιση κυρίου, τον οποίο περιδρόμιασε ολοσχερώς, άνευ υπολειμμάτων και εξολοκλήρου ζωντανό, ένας κροκόδειλος στον Περίδρομο, μετά των σχετικών συνεπειών. Η ιστορία που διαβάζουμε είχε δήθεν παραδοθεί στον συγγραφέα Ντοστοφιέφσκι από τον θυρωρό στην είσοδο της πολυκατοικίας του, σταλμένη από κάποιον άλλον, άγνωστο συγγραφέα, τον Σιέμεν Στρίζοφ, με την παράκληση να σταλεί προς δημοσίευση στο συγκεκριμένο περιοδικό.

 
Ο συγγραφέας σατιρίζει πολλά από τα κακώς κείμενα της κοινωνίας της Αγίας Πετρούπολης. Ασκεί πλάγια κριτική στην τυπολατρία της κυβερνητικής γραφειοκρατίας, την αναξιοπιστία των εφημερίδων και την έλλειψη ηθικής των δημοσιογράφων, τις θεωρίες των οικονομολόγων και των κοινωνικών αναμορφωτών, ακόμα και τις θεωρίες των φυσικών επιστημόνων της εποχής, την ελαφρότητα των κοινωνικών ηθών και του έγγαμου βίου, την κενότητα και τη ματαιοδοξία της ανερχόμενης αστικής τάξης.
 
Πνευματώδης, παιγνιώδης νουβέλα με σαφείς επιρροές από την Παλαιά Διαθήκη και από τον σύγχρονο του Ντοστογιέφσκι, Νικολάι Γκόγκολ (θυμίζει τη νουβέλα του τελευταίου Η Μύτη, σύμφωνα με την οποία ένα πρωί η μύτη ενός ανώτατου στρατιωτικού του ρωσικού στρατού αποκολλάται από το πρόσωπό του και περιπλανιέται στην Αγία Πετρούπολη μέχρι να επανασυνδεθεί στην αρχική της θέση),  που διαβάζεται απνευστί. Αιχμαλωτίζει με την λεπτή ειρωνεία της, το χιούμορ της και την απλότητα της γραφής της. Από τα βιβλία που διαβάζεις μέσα σε λίγη ώρα γιατί δεν μπορείς να τα αφήσεις από το χέρι σου.

Ίαν ΜακΓιούαν, Το καρυδότσουφλο (Πατάκης)

 

Η Τρουντ είναι μια κακομαθημένη επιφανειακή γυναίκα στον ένατο μήνα της κύησης. Απατά τον άνδρα της, τον Τζον, έναν ευαίσθητο άνθρωπο, ποιητή και εκδότη, με τον αδελφό του, τον Κλοντ, έναν κρετίνο μεσίτη ακινήτων. Μαζί σχεδιάζουν να τον δολοφονήσουν για να κληρονομήσουν την περιουσία του. Σχεδιάζουν ακόμα να εγκαταλείψουν το βρέφος αμέσως μόλις αυτό γεννηθεί. Ωστόσο, το βλακώδες σχέδιό τους δεν μένει κρυφό. Το γνωρίζει και κάποιος άλλος. Το έμβρυο. Το οποίο έμβρυο δεν είναι τυχαίο. Σκέπτεται έξυπνα, πρωτότυπα και, κυρίως, ... δοκιμιακά. Επίσης, είναι λάτρης της λογοτεχνίας: ξέρει απέξω κι ανακατωτά τους Άγγλους κλασικούς καθώς και τον Δάντη. Και τον Έλτον Τζον. Έχει απίστευτες γνώσεις ιστορίας και διεθνούς πολιτικής, λαογραφίας και εθνολογίας. Μπορεί να κάνει εύστοχες παρατηρήσεις για την πορεία των ευρωπαϊκών πραγμάτων και έχει μεγάλη εμπειρία στη γευσιγνωσία, ιδίως ακριβών κρασιών. Το χαρισματικό αυτό πλάσμα, λοιπόν, είναι σε θέση να γνωρίζει τα πάντα για το σχέδιο του διαβολικού ζεύγους. Παρακολουθεί την ανηθικότητα των δύο εραστών και σχολιάζει καίρια την αθεράπευτη και αβάσταχτη βλακεία τους. Έτσι την κατάλληλη στιγμή αποφασίζει να δράσει.
 
Ένα απολαυστικό μυθιστόρημα, συγκινητικό και αστείο με τον δικό του τρόπο. Διαβάζεται απνευστί.

Τι μας αρέσει στα αστυνομικά του Ζορζ Σιμενόν

Στα μυθιστορήματα του Ζορζ Σιμενόν μας αρέσουν τα μισοφωτισμένα γραφεία των αστυνομικών με τους χάρτες των πόλεων, τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες των υπόπτων και των θυμάτων και τις ξύλινες αρχειοθήκες, τα μικρά καφέ με τις separé τηλεφωνικές καμπίνες, οι βρεγμένοι δρόμοι, το άψογο ανδρικό ντύσιμο με τα κουστούμια, τα γιλέκα και τις ρεπούμπλικες, τα μπαρ που παίζουν τζαζ, οι μαύρες σιτροέν  που αστράφτουν στα φώτα της πόλης, το έντονο κόκκινο στο κραγιόν των γυναικών, ο καπνός από την πίπα του επιθεωρητή Μεγκρέ, η τρυφερή και πανέξυπνη κυρία Μεγκρέ και το Παρίσι του ΄50 βεβαίως, που είναι το καλύτερο Παρίσι όλων των εποχών.

Δημήτρης Φωτεινόπουλος

Τόμας Μαν, Δόκτορ Φάουστους (Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος)

Ο Τόμας Μαν άρχισε να γράφει το «Δόκτωρ Φάουστους» το 1943, δηλαδή κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και το εξέδωσε το 1947 με τον τίτλο Doktor Faustus: Das Leben des deutschen Tonsetzers Adrian Leverkühn, erzählt von einem Freunde («Δόκτωρ Φάουστους: Η Ζωή του Γερμανού Συνθέτη Άντριαν Λέβερκιν, Όπως τη διηγήθηκε ένας Φίλος»). Πρόκειται για μια ακόμα παραλλαγή στο γνωστό θέμα του Φάουστ που εξελίσσεται στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα στη Γερμανία. Είναι η μυθιστορηματική βιογραφία του συνθέτη λόγιας μουσικής, Άντριαν Λέβερκιν, όπως την αφηγείται ο παιδικός του φίλος Σερένους Τσάιτμπλομ.

 
Ο Άντριαν Λέβερκιν (που παραπέμπει στον αυστριακό συνθέτη Arnold Schönberg, εκπρόσωπο του εξπρεσιονιστικού κινήματος) από την παιδική του ηλικία, προικισμένος με εξαίρετη νοημοσύνη και μεγάλες ικανότητες, εγκαταλείπει τις θεολογικές σπουδές και αφιερώνεται στη μουσική. Δείχνει να προορίζεται για την επιτυχία, αλλά η πραγματική φιλοδοξία του είναι η κατάκτηση του μεγαλείου στην πιο καθαρή του μορφή, η ανάδειξη της μεγαλοφυίας του, της μοναδικότητάς του. Στην επιδίωξή του να κατακτήσει τις υψηλότερες κορυφές του μεγαλείου, της καλλιτεχνικής δόξας, συνάπτει μια συμφωνία με τον Μεφιστοφελή: να αρνηθεί για είκοσι τέσσερα χρόνια την ειλικρινή, αγάπη σε οποιαδήποτε μορφή και για οποιονδήποτε άνθρωπο με αντάλλαγμα τη δημιουργική ιδιοφυία. Έτσι σκόπιμα αφήνεται να μολυνθεί από σύφιλη, κάτι που θα τον βοηθήσει να φτάσει στο ύψιστο σημείο δημιουργικής έκφρασης μέσω της τρέλας, αποτέλεσμα της εκφυλιστικής αυτής νόσου, μέσα στα είκοσι τέσσερα αυτά χρόνια της προθεσμίας. Ο Διάβολος του λέει: "Ο καλλιτέχνης είναι αδελφός του εγκληματία και του τρελού. Έχεις την εντύπωση πως δημιουργήθηκε ποτέ έργο πραγματικά μεγάλο χωρίς ο δημιουργός του να έχει προηγουμένως εξοικειωθεί με την έννοια του εγκληματία ή με του τρελού; Και ο Λέβερκιν συμφωνεί: «Μόνο με τον Διάβολο γίνονται τα μεγάλα, τα αξιομνημόνευτα έργα. Μόνο με τον Διάβολο!». Η συμφωνία κλείνεται. Ακολουθούν χρόνια δαιμονικής έμπνευσης και τρελής δημιουργικότητας. Ο συνθέτης παράγει έργα. Οι φίλοι του, ωστόσο, τον θεωρούν ψυχρό, απρόσωπο, απλησίαστο. Και τη δημιουργία του το ίδιο: σπάνια την αντιλαμβάνονται ή τη νιώθουν.
 

Thomas Mann, 1905-1955

Όμως σε κάποια φάση της ζωής του, αυτός ο εσωστρεφής, ο απολύτως αφοσιωμένος στη μουσική του άνθρωπος, νιώθει να ερωτεύεται και μάλιστα ετοιμάζεται να προχωρήσει σε γάμο. Αυτό όμως συνιστά παραβίαση της αρχικής συμφωνίας, αφού αγάπησε πραγματικά. Έτσι πρέπει να τιμωρηθεί: ο θάνατος του στερεί τον μικρό ανεψιό του, παιδί της αδελφής του, ένα πλάσμα αξιολάτρευτο, αγγελικό, μια «Ηχώ», όπως το αποκαλεί ο Λέβερκιν. «Δεν υπάρχει καλό στον κόσμο»,  ομολογεί, «δεν υπάρχει ανθρωπιά, αγάπη, καλοσύνη. Υπάρχει μόνο το Κακό».

Ολοένα περισσότερο στοιχειώνεται από την εμμονή του με την «Αποκάλυψη και την Ημέρα της Κρίσης». Αισθάνεται την εξέλιξη της σύφιλης και βαδίζει ολοταχώς  προς νευρικό κλονισμό και στο τέλος. Λίγο πριν παραδοθεί απολύτως στην παράνοια, καλεί τους ελάχιστους φίλους του και ομολογεί τη συμφωνία που χρόνια πριν είχε συνάψει με τον Διάβολο. Η τρέλα τον οδηγεί σε μια νηπιακή κατάσταση στην οποία παραμένει υπό τη φροντίδα των συγγενών του για άλλα δέκα χρόνια.
 
Η ζωή του Αντριάν Λέβερκιν ξετυλίγεται στο πλαίσιο, και παράλληλα με, το Γερμανικό πολιτιστικό και πολιτικό περιβάλλον που οδήγησε στην άνοδο και πτώση της Ναζιστικής Γερμανίας. Οι παραλληλισμοί είναι αναπόφευκτοι: οι γερμανικοί θρίαμβοι έχουν τίμημα. Η Γερμανία έφτασε στο μεγαλείο της κορυφής έχοντας όμως συνάψει μια συμφωνία με τον Διάβολο. Τα πρόσωπα του μυθιστορήματος βρίσκονται συνεχώς σε σύγχυση και σε αντιφάσεις, όπως και οι Γερμανοί της περιόδου εκείνης. Ο αφηγητής, ο Σερένους Τσάιτμπλομ, που παρακολουθούσε από κοντά την πορεία προς την καταξίωση και την πτώση,  εξακολουθεί να επισκέπτεται περιστασιακά τον παιδικό του φίλο και επιβιώνει για να παρακολουθήσει την κατάρρευση των Γερμανικών «άσωτων θριάμβων» καθώς αφηγείται την ιστορία του φίλου του. Το μυθιστόρημα «Δόκτορ Φάουστους» είναι βαθύ, στοχαστικό, σκοτεινό, δύσκολο να προσεγγιστεί (αλλά ποιο βιβλίο του Μαν προσεγγίζεται εύκολα;) Ωστόσο κάπου αναφέρεται μέσα στο βιβλίο: "και στη μουσική δεν είναι  ανάγκη να τα ακούει κανείς όλα". Όπως και να το κάνουμε είναι μεγαλειώδες. Αποζημιώνει τον αναγνώστη για την υπομονή και τις αντοχές που επέδειξε. Είναι αριστούργημα.
 

Hannah Arendt, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ (Νησίδες)

 

Το 1963 η Χάννα Άρεντ, γερμανoεβραία πολιτική επιστήμων, δημοσίευσε το βιβλίο της "Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ: η κοινοτοπία του κακού". Θέμα του βιβλίου αυτού είναι η δίκη του λοχαγού των Ες Ες, Άντολφ Άιχμαν στο Ισραήλ, την οποία κάλυψε ως ανταποκρίτρια του περιοδικού «The New Yorker». «Είμαι της άποψης πως το κακό δεν είναι ποτέ ριζικό, αλλά μονάχα ακραίο, και ότι δεν έχει ούτε βαθύτητα ούτε κάποια δαιμονική διάσταση. Το κακό δύναται να κατακυριεύει τα πάντα και να σαρώνει τον κόσμο ολόκληρο, ακριβώς γιατί διασπείρεται σαν μύκητας. ... Εδώ έγκειται η ρηχότητά του ...», έγραφε. Ο Άιχμαν παρουσιάζεται ως ένας τυπικός γραφειοκράτης, ένα άχρωμο ανθρωπάκι με φτωχή σκέψη, υπάκουος σαν πτώμα, που θα υπέγραφε και την καταδίκη της μάνας του αν υποχρεωνόταν. Κάθε άλλο παρά ένα τέρας, όπως ήθελε να τον εμφανίσει στο δικαστήριο το κατηγορητήριο και η ισραηλινή προπαγάνδα. Τα ειδεχθέστερα εγκλήματα είναι δυνατόν να διαπραχθούν από τους πλέον ρηχούς και συνηθισμένους ανθρώπους: από στενόμυαλους γραφειοκράτες, οι οποίοι ούτε φανατικοί είναι ούτε από μίσος διακατέχονται. Είναι απλώς ανίκανοι να σκεφτούν το κακό που διαπράττουν και να πάρουν τη θέση του άλλου... Είναι ανίκανοι να κατανοήσουν τι κάνουν.
 

Hannah Arendt, 1906-1975

Ο Άιχμαν αντιπροσωπεύει την απουσία σκέψης, την απουσία εσωτερικής διάστασης της συνείδησης .... Ήταν ασφαλώς ένας άνθρωπος που είχε στείλει εκατομμύρια Εβραίους στους θαλάμους αερίων, αλλά το κίνητρό του δεν ήταν ο αντισημιτισμός. Έγινε Ναζί επειδή του άρεσε να πηγαίνει με το πλήθος. Τα εγκλήματά του ήταν η απόδειξη της «κοινοτοπίας του κακού. Το πρόβλημα με τον Άιχμαν ήταν ότι και αυτός όπως και πολλοί άλλοι, ήταν τρομακτικά -ακραία φυσιολογικός !
Η Χάννα Άρεντ πέθανε στις 4 Δεκέμβρη του 1975.